Gordon baseert zijn werk op jarenlange ervaring met patiënten en wetenschappelijk onderzoek naar neuroplastische pijn. Zijn inzichten laten zien dat pijn niet altijd een directe indicator is van schade, maar vaak een product van het brein.
Neuroplastische pijn: leren pijn te voelen
Een kernconcept in Gordon’s visie is neuroplastische pijn. Het idee hierachter is dat de hersenen leren om pijn te produceren, zelfs als er geen fysieke schade is. Wanneer een bepaalde sensatie of beweging herhaaldelijk wordt gekoppeld aan angst of gevaar, leert het brein dit te interpreteren als een bedreiging.
Fysiologisch gezien gebeurt dit via neuroplasticiteit, het vermogen van het zenuwstelsel om zich aan te passen aan ervaringen. Neuronen in het ruggenmerg en de hersenen versterken de paden die pijnsignalen doorgeven, terwijl paden die leiden tot ontspanning en veiligheid verzwakken. Dit kan leiden tot een pijn-angstcyclus:
- Je voelt pijn → brein interpreteert dit als gevaar → spieren spannen → pijn neemt toe → angst groeit → brein activeert opnieuw het alarmsysteem.
Het opmerkelijke van neuroplastische pijn is dat het omkeerbaar is. Door de juiste benadering kunnen deze hersenpaden worden hertraind, waardoor het brein leert dat de sensaties veilig zijn en de pijn afneemt.
Hoe angst en emoties pijn versterken
Alan Gordon benadrukt dat emoties een centrale rol spelen in chronische pijn. Angst, stress, frustratie en zelfs onderdrukte woede activeren het autonome zenuwstelsel. Dit leidt tot verhoogde spierspanning, snellere hartslag, verandering in ademhaling en verhoogde gevoeligheid van zenuwbanen. Het resultaat: pijn wordt intensiever ervaren, zelfs zonder fysieke oorzaak.
De fysiologische basis hiervan ligt in het sympathische zenuwstelsel, dat het lichaam voorbereidt op gevaar. Bij chronische stress blijft dit systeem actief, waardoor de hersenen continu “dreiging” signaleren en pijn produceren. Daarnaast beïnvloeden stresshormonen zoals cortisol de neurotransmitters die pijn moduleren, zoals endorfines en serotonine, waardoor het natuurlijke pijnremmingssysteem minder effectief wordt.
Pain Reprocessing Therapy (PRT)
Gordon ontwikkelde samen met collega’s een methode genaamd Pain Reprocessing Therapy (PRT), gericht op het herprogrammeren van het brein. Het doel van PRT is om het brein te leren dat de pijnsignalen vals alarm zijn, waardoor de chronische pijn kan afnemen of verdwijnen.
De kern van PRT bestaat uit drie onderdelen:
- Educatie en inzicht:
Patiënten leren dat pijn vaak niet direct verband houdt met schade, maar met een aangeleerd alarmsysteem in het brein. Dit inzicht alleen kan al een vermindering van angst en spanning veroorzaken. - Somatic tracking:
Hierbij observeer je de pijn bewust en zonder oordeel. Door aandacht te geven zonder de intentie om de pijn weg te krijgen, leert het brein dat de sensaties veilig zijn. Dit creëert een corrigerende ervaring die de pijn-angstcyclus doorbreekt. - Angst en stress regulatie:
Gordon benadrukt dat het verminderen van angst cruciaal is. Door geruststellende boodschappen te sturen, te ontspannen en oude copingmechanismen (zoals vermijding) te doorbreken, leert het brein dat het veilig is om de pijn los te laten.
De fysiologische onderbouwing
Gordon legt in zijn werk ook uit wat er op fysiologisch niveau gebeurt bij chronische pijn:
- Centrale sensitisatie: de neuronen in het ruggenmerg en de hersenen worden gevoeliger voor pijnsignalen, waardoor normale sensaties als pijnlijk worden ervaren.
- Verhoogde spierspanning: chronische activatie van het sympathische zenuwstelsel zorgt voor spierverkramping, vooral in nek, rug en schouders.
- Neurotransmitter-disbalans: door langdurige stress en angst wordt de balans verstoord tussen neurotransmitters die pijn remmen (zoals endorfine) en die pijn versterken (zoals glutamaat).
- Feedbackloops in de hersenen: gebieden zoals de amygdala (angst) en de insula (lichaamsbewustzijn) versterken elkaar. Als de amygdala gevaar detecteert, verhoogt het de activiteit in de insula, waardoor de pijnervaring toeneemt.
Door deze processen te begrijpen, wordt duidelijk dat chronische pijn niet per se structureel is, maar een complex samenspel van hersenen, zenuwstelsel en emoties.
Tips van Alan Gordon voor zelftoepassing
Hoewel PRT idealiter begeleid wordt door een therapeut, zijn er een aantal principes die je zelf kunt toepassen:
- Herken het verschil tussen alarm en schade:
Bij pijn, herinner jezelf eraan dat het brein kan overreageren. Denk: “Mijn brein produceert dit signaal, ik ben niet kapot.” - Somatic tracking oefenen:
Ga rustig zitten en observeer de pijn. Noteer waar je het voelt, hoe het beweegt en welke gedachten erbij komen, zonder het weg te willen krijgen. - Vermijd vermijding waar mogelijk:
Doe dingen die je spannend vindt in kleine stappen. Door blootstelling leert het brein dat de sensaties veilig zijn. - Regelmatige ontspanning en ademhaling:
Mindfulness, diepe buikademhaling of korte meditaties verlagen de sympathische activatie en helpen het brein te kalmeren. - Schrijf of spreek je emoties uit:
Onderdrukte woede, angst of frustratie voedt pijn. Door gevoelens te erkennen en te uiten, verminder je de stressrespons.
Waarom deze aanpak werkt
Wat Gordon en zijn collega’s laten zien, is dat chronische pijn niet alleen fysiek is, maar een product van leren, angst en stress. Door het brein systematisch te herprogrammeren, kan pijn verminderen zonder ingrijpende operaties, zware medicatie of langdurige behandelingen.
Onderzoek toont aan dat PRT en vergelijkbare cognitief-gedragsmatige benaderingen effectief zijn bij veel chronische pijnpatiënten, waaronder rugpijn, nekpijn, fibromyalgie en hoofdpijn. Het grootste verschil zit in het veranderen van de interpretatie van het brein, niet in het “repareren” van het lichaam.
Conclusie
Alan Gordon biedt een verfrissende kijk op pijn: het is vaak een product van het brein, niet van beschadigd weefsel. Door inzicht, somatic tracking, angstvermindering en het doorbreken van vermijdingsgedrag, leren patiënten dat hun pijn vals alarm is.
Fysiologisch gezien gaat het om centrale sensitisatie, verhoogde spierspanning en feedbackloops tussen hersengebieden die emoties en lichaamsbewustzijn reguleren. Het goede nieuws: dit alles is trainbaar en omkeerbaar.
Door deze principes toe te passen, kun je chronische pijn effectief verminderen en het lichaam weer ervaren als een bondgenoot in plaats van een vijand.
Praktische toepassing:
- Observeer pijn zonder oordeel (somatic tracking)
- Verminder angst door geruststellende boodschappen
- Blijf bewegen en doorbreek vermijdingsgedrag
- Gebruik ademhaling en ontspanning om het zenuwstelsel te kalmeren
- Erken en uit emoties, zodat het brein geen spanning hoeft te creëren
Voor wie dit volledig wil integreren in zijn dagelijks leven, biedt mijn boek ‘de oplossing voor pijn’ en de cursus Pijn Reset Community concrete begeleiding bij het oplossen van chronische fysieke en mentale klachten.
