Onderstaand artikel neemt je mee door de kern van het boek, de wetenschap achter neuroplastic pain, de overeenkomsten met de visie van Sarno en concrete tips die je direct kunt toepassen.
Pijn op zijn Retour, het brein en waarom pijn kan blijven bestaan
Chronische pijn wordt vaak gezien als een lichamelijk probleem: een versleten wervel, een stijve spier, een pees die overbelast is. Maar zowel Gordon als Sarno laten zien dat dit beeld incompleet is. De afgelopen twintig jaar heeft neurowetenschap duidelijk gemaakt dat pijn niet simpelweg ontstaat in je lichaam, maar gemaakt wordt in je brein. Je lichaam stuurt signalen, maar jouw brein bepaalt of dat signaal “gevaarlijk” is – en of jij pijn voelt.
Dat betekent: pijn is een beschermingsreactie, geen maat voor schade.
Het alarmsysteem van je zenuwstelsel
Wanneer je langdurig pijn hebt, past je brein zich aan. Je zenuwstelsel wordt:
- alerter
- gevoeliger
- sneller geactiveerd
- minder goed in het onderscheiden van veilig vs. gevaarlijk
Dit proces heet sensitisatie. Het is volledig fysiologisch en meetbaar: zenuwcellen vuren sneller en eerder, en de drempel waarop je pijn voelt daalt. Het is alsof het alarmsysteem in je lichaam te luid staat afgesteld.
Gordon noemt dit neuroplastic pain — pijn die ontstaat doordat je brein patronen heeft aangeleerd op basis van angst, waakzaamheid en eerdere ervaringen met pijn.
De rol van emoties en spanning volgens Sarno
Waar Gordon een moderne, neurobiologische benadering biedt, was dr. John Sarno decennia geleden al overtuigd dat veel lichamelijke klachten voortkomen uit spanning in het autonome zenuwstelsel. Sarno stelde dat onderdrukte emoties – denk aan perfectionisme, frustratie, schuldgevoel, angst en prestatiedruk – kunnen leiden tot lichamelijke spanning, zuurstofreductie in spieren en uiteindelijk pijn.
Zijn visie sluit naadloos aan bij wat moderne neurowetenschap nu bevestigt:
- Emotionele spanning verandert je spierspanning
- Spierspanning beïnvloedt doorbloeding
- Verstoorde doorbloeding beïnvloedt zenuwactiviteit
- Dit alles maakt het zenuwstelsel nog waakzamer
- En een waakzaam zenuwstelsel maakt méér pijn
Met andere woorden: jouw emoties zijn geen bijzaak. Ze zijn onderdeel van het fysiologische systeem dat pijn produceert.
De rode draad van het boek: van bedreiging naar veiligheid
De kern van zowel Gordon als Sarno ligt in het verschuiven van het interne alarmsysteem van “gevaar” naar “veiligheid”.
1. Pijn is een beschermingsmechanisme, geen schade-indicator
Je brein wil jou beschermen. Als het denkt dat je in gevaar bent – fysiek, emotioneel of door stress – dan verhoogt het de spanning in je lichaam en produceert het pijn als waarschuwing. Dat systeem werkt fantastisch bij echte blessures, maar wordt problematisch wanneer het chronisch geactiveerd blijft.
2. Angst is de brandstof van chronische pijn
Angst activeert je amygdala, het deel van je brein dat dreiging detecteert. Hoe meer angst, hoe meer activiteit in dit systeem. Hierdoor wordt pijn intenser en houdt het langer aan.
Dit verklaart waarom uitspraken als:
- “We weten niet wat er mis is.”
- “Je moet ermee leren leven.”
- “Je rug is versleten.”
zoveel schade kunnen aanrichten. Ze versterken angst en zetten je zenuwstelsel nóg verder in de alarmstand.
3. Het brein is volledig trainbaar
Neuroplasticiteit betekent dat je brein zich kan aanpassen. Als het pijn kan leren, kan het ook leren om te stoppen met pijn produceren. Dat is geen mindset, maar een fysiologisch proces: nieuwe zenuwverbindingen, minder dreiging, meer veiligheid.
4. Emoties spelen een directe rol
Je zenuwstelsel reageert niet alleen op beweging of houding, maar vooral op spanning, stress, onderdrukte emoties en verwachtingen. Dit verklaart waarom klachten vaak opkomen in stressvolle periodes of juist sterker worden wanneer je ontspant: dan heeft je brein eindelijk ruimte om opgeslagen spanning te verwerken.
Sarno noemde dit TMS (Tension Myoneural Syndrome). Gordon noemt het neuroplastic pain.
De neurowetenschap noemt het sensitisatie en dysregulatie van het autonome zenuwstelsel.
De woorden verschillen, de fysiologie is hetzelfde.
Wat gebeurt er fysiologisch in je lichaam?
Hieronder een beknopte uitleg van wat er in je systeem gebeurt wanneer je chronische pijn ervaart:
1. Autonome zenuwstelsel raakt ontregeld
Je komt vaker terecht in een fight-or-flight modus. Dit verhoogt spierspanning, hartslag en cortisol.
2. Zenuwcellen worden gevoeliger
Ze vuren sneller, waardoor normale signalen worden geïnterpreteerd als pijn.
3. Minder remming vanuit de hersenstam
Normaal remt je brein pijn, maar door stress valt die remming weg. Pijn wordt luider.
4. Verwachting beïnvloedt pijnproductie
Als jij verwacht dat een beweging pijn gaat doen, activeert je brein al voordat je beweegt het bedreigingssysteem.
5. Emoties sturen je pijnsysteem aan
Onverwerkte emoties zorgen voor spierspanning, beïnvloeden je ademhaling en activeren het limbisch systeem. Dit verhoogt pijn.
Tips die voortkomen uit Gordon, Sarno én moderne pijnwetenschap
1. Benoem dat de pijn ongevaarlijk is
Elke keer dat je pijn voelt, help jij je brein door jezelf te herinneren:
Dit is mijn zenuwstelsel dat te beschermend is, maar ik ben veilig.
2. Maak beweging weer veilig
Ga kleine bewegingen doen die je spannend vindt. Niet vermijden, maar rustig opnieuw programmeren.
3. Erken je emoties
Schrijf dagelijks op wat je voelt. Niet oppervlakkig, maar eerlijk. Dit verlaagt spanning in je autonome zenuwstelsel.
4. Stop met scannen en controleren
Hoe vaker je checkt hoe het voelt, hoe meer je brein gevaar registreert.
5. Zoek naar veiligheid
Ontspan bewust je ademhaling, verzacht je spieren, spreek jezelf geruststellend toe. Veiligheid is de rem op pijn.
6. Wees mild voor jezelf
Veel mensen met chronische pijn zijn perfectionistisch of hard voor zichzelf. Je zenuwstelsel knapt op van mildheid, niet van druk of bewijsdrang.
Waarom jij het meeste winst haalt uit gerichte begeleiding
Het overwinnen van chronische pijn is geen kwestie van één oefening of één inzicht. Het is een proces van:
- Nervous system retraining
- Emotionele ontlading
- Gedragsverandering
- Veiligheid opbouwen
- Patronen doorbreken
Dat lukt het beste met begeleiding. Dat is precies wat jij vindt in de Pijn Reset Community: een traject waarin je niet alleen leert wat je moet doen, maar vooral hoe je het toepast in je dagelijks leven. Je werkt aan zowel lichaam als brein, precies zoals Gordon en Sarno dat beschrijven, maar dan vertaald naar praktische stappen, coaching en duurzame groei.
Wil je zelf ervaren hoe jij deze kennis kunt inzetten om je klachten blijvend te verminderen? Dan is mijn boek De Oplossing voor Pijn een logische volgende stap voor jou – én kun je direct instappen in de Pijn Reset Community om je chronische fysieke of mentale klachten structureel op te lossen.
